53
2. İmkan daxilində qısa müddətdə istisnasız olaraq bütün millətlərdən qəza
kəndli qurultayının çağırılmasını Sovetlərdən xahiş edirik; 3. Silah daşıya
bilən bütün əhalinin özünü müdafiə məqsədilə silahlandırılmasını xahiş edi-
rik”. (147)
“Quba qəzasının kəndliləri” adlananların özlərini kimdən “müdafiə
etməyə” hazırlaşdığı qətnamədə dəqiqləşdirilmirdi. Lakin sənədin özü
bolşeviklərin Quba qəzasında öz hakimiyyətini silah yolu ilə qurmaq və yerli
əhalinin nümayəndələrini də məhz bu məqsədlə qabaqcadan silahlandırmaq
niyyətindən xəbər verirdi. Qəzanın rus əhalisinin, yəni özünün potensial
tərəfdarlarının azsaylı olmasını nəzərə alaraq, bolşeviklər digər millətlərin
etibarını da qazanmağa çalışırdılar. 1918-ci ilin mart ayının ortalarında,
“Hümmət” partiyasının rəhbərlərindən biri və RSDFP-nın (bolşevik) Bakı və
Şəhər komitələrinin üzvü, 1918-ci ilin yanvarında qızıl qvardiya dəstələrinin
təşkili üzrə komissiyaya seçilmiş Məşədi Əzizbəyov Xaçmaza gələrək bu-
rada bolşevik təşkilatlarının nümayəndələri ilə müşavirə keçirir və həmin
yığıncaqda Bakının təhlükəsizliyinin təminatı üçün Quba qəzasının mü-
hüm strateji əhəmiyyətini vurğulayır. Belə çıxırdı ki, guya bolşevikləri
Dağıstanda dağlılar hərəkatının güclənməsi narahat edir. (148) Bir neçə
gündən sonra Quba şəhərinin yəhudi qəsəbəsində, “Qırmızı qvardiyanın fəal
təşkilatçılarından biri olan İ.İfraimovun mənzilində bolşeviklərin müşavirəsi
keçirilir və qırmızı qvardiya dəstələrinin yaradıl-masının sürətləndirilməsi
qərara alınır”. (149)
Bolşeviklərin tərəfdarlarını mümkün qədər çox sayda silahlandırıl-
masının zəruriliyi müzakirə olunan bütün bu müşavirə və iclaslar artıq sadəcə
danışıqlar deyildi. İstər Bakı şəhərində, istərsə də qəzalarda hakimiyyətin
bolşeviklər tərəfindən ələ keçirilməsi üçün ciddi və planauyğun hazırlıqlar
gedirdi. Quba qəzası əhalisinin bolşeviklərin bu planlarından nə dərəcədə
xəbərdar olduğu məlum deyil. Lakin, artıq 1918-ci ilin mart ayının əvvəlində
Qubanın erməni əhalisinin bir hissəsi şəhərdəki evlərini tələsik sataraq
və yaxud müsəlman qonşularına onların ev və əmlaklarından muğayat
olmalarını xahiş edərək, Bakıya köçməyə başladılar.
Tezliklə başında Stepan Şaumyanın durduğu Bakı Soveti öz planlarını
həyata keçirməyə başladı və hadisələrin sonrakı inkişafı göstərdi ki, bu plan-
lar yalnız hakimiyyətin əldə edilməsi ilə məhdudlaşmırdı. Bakıda 1918-ci ilin
mart hadisələri bu yolda ilk mərhələ oldu.
* * *
1918-ci ilin mart ayının son günlərində Bakı Soveti “əksinqilab
elementlərlə mübarizə” şüarı altında irimiqyaslı silahlı aksiyaya başladı.
“Əksinqilabı element” adı altında başda “Müsavat” partiyası olmaqla
1918-ci il Quba hadisələri – Azərbaycanın müsəlman
əhalisinin kütləvi qırğını planlarının tərkib hissəsi kimi