Quba. Aprel-may 1918-ci il. Müsəlman qırğınları sənədlərdə
62
Baba Axundzadənin və Əbdürrəhman Əfəndi İmamın dəvət edildiyi yığıncaq
– “məclis” çağırılır.
Sonralar Molla Hacı Baba Axundzadə, guya qubalıların hər iki dini
rəhbərinin “bolşevizmin əsasları” mövzusunda məruzəni dinlədikdən son-
ra onların şəriətə qətiyyən zidd olmadığını bildirdikləri barədə Gelova-
ninin iddiasını rədd edərək, göstərirdi ki, onu və Əbdürrəhman Əfəndi
İmamı o məclisə zor gücünə gətirmiş və digərləri ilə birlikdə bolşeviklərin
hakimiyyətini tanımağa məcbur etmişdilər. (174)
Bununla belə, Gelovaninin bu məsələ ilə bağlı şübhə doğurmayan
şəhadətlərinə istinad edilərsə, görünür ki, “bolşevizmin əsaslarının”
qubalılarla müzakirəsi ciddi diskussiyalar ilə müşayiət olunmuşdur: Mən
onların hər ikisini (Qubanın dini rəhbərlərini) ümumi şəkildə bolşevizmin
əsas ideyaları ilə tanış etdim və hər ikisi bolşevizm nəzəriyyəsinin şəriətə
zidd olmadığı barədə fikir söylədilər. Bu zaman yığıncağın (məclisin) üzvü,
hazırda Quba şəhərinin müstəntiqi, onlardan: “əgər biz iri mülkədarların
torpaqlarını əllərindən alsaq, buna şəriət nöqteyi-nəzərindən yol verilirmi?”-
deyə soruşduqda, Əbdürrəhman Əfəndi bir az fikirləşdikdən sonra cavab
verdi: “Şəriət zorakılığı qəbul etmir, amma əgər bu sülh yolu ilə baş verərsə,
bu hətta yaxşı olardı, çünki, çoxlu torpağı olanlar başqalarını işləməyə
məcbur edirlər və bununla da günaha batırlar. Hacı Baba Axund bu fikirlə
razılaşdı. Onlar hər ikisi öz fikirlərini sərbəst, təzyiq və zorakılıq olmadan
bildirirdilər”. (175)
Beləliklə, hər necə olduğuna baxmayaraq, siyasi məsələlərin həllinə
zorla cəlb edilmiş Qubamüsəlman ruhanilərinin Qubada baş verən hadisələrə
dair açıq şəkildə öz münasibətini bildirmək və öz dindaşlarını müdafiə etmək
imkanı onları hələ qarşıda gözləyirdi.
Qəza komissarı Gelovaninin başçılığı ilə Qubada Sovet hakimiyyətinin
hələ nə qədər davam edə biləcəyini söyləmək mümkün deyil, çünki, tarixən
yaranmış ənənələrə uyğun olaraq, yenə də dağlılar – yeni hakimiyyəti qəbul
etməyən və tanımayan ətraf kənlərin ləzgi əhalisi hadisələrə müdaxilə etdi.
Hadisələrin 9-cu günü şəhərin yəhudi məhəlləsi tərəfindən əsasən ləzgilərdən
ibarət dəstələrin şəhərə silahlı hücumu başlandı. Gelovaniyə Xaçmazdan “2
topla birlikdə Ağacanyanın rəhbərlik etdiyi və yalnız ermənilərdən ibarət olan
150 nəfərlik” hərbi dəstək gəldi. (176) Üçgünlük şiddətli döyüşlərdən sonra
ləzgi dəstələri bolşeviklərin ilk “komandasını” Qubadan qovub çıxara bildi.
Ləzgilərin “azadlıq” əməliyyatının təşəbbüskarı qubalıların özlərimi
olmuşdu? Bir çox şəhər sakinlərinin şəhadətinə görə, ləzgilərin şəhərə hü-
cumu onlar üçün gözlənilməz olmuş və şəhər camaatı bu vuruşlarda iştirak
etməmişdir. Gelovani özü də təsdiq edirdi ki, ləzgilər gələrkən qubalılar
bolşeviklərə hücum etməmişlər. Hərçənd bu etiraf bolşeviklərə guya ləzgiləri
qarşılamağa çıxmış 27 nəfər Quba sakinini güllələməyə mane olmamışdı. (177)