qırğınları ərəfəsində və həmin günlərdə baş verən hadisələrə toxunmuş, o

cümlədən onu talançıların düşərgəsinə gətirib çıxaran səbəbləri açıqlamışdı.

Sözsüz ki, Mir Cəfər Bağırovun özü tərəfindən təsvir edilən bir çox məqamlar

həqiqətə, və ya digər sənədlərdən məlum olan hadisələrə uyğun gəlmir,

yaxud onlarla ziddiyyət təşkil edirdi. Quba səhifələri Bağırovun tərcümeyi-

halının, demək olar ki, ən dolaşıq, bir çox hallarda onun özü tərəfindən

dolaşdırılmış hissəsi olmaqla bu tarixi şəxsiyyətin həyatında heç də işıqlı,

yaxud şərəfli hesab edilə bilməz. Lakin, onun bolşevik kimi siyasi karyerasının

özü tərəfindən parlaq boyalarla təsvir edilən və çox zaman həqiqətə uyğun

olmayan ilk dövrünün detallarına varmadan, qeyd etmək lazımdır ki, Quba

hadisələrinin əvvəllərində Mir Cəfər Bağırov artıq bolşeviklərlə birgə idi.

Əgər həmin sənəddən, yəni Bağırovun özü tərəfindən yazılan tərcümeyi-

halından çıxış edilərsə, Qubada hakimiyyətin, Gelovani başda olmaqla,

ələ keçirilməsi cəhdinin təşəbbüskarı az qala Bağırov olmuşdur: “Mənim

qarşımda nə olursa olsun Bakıya çatmaq, Quba qəzasında olan vəziyyəti

təfsilatı ilə təsvir etmək və hakimiyyəti ələ keçirmək üçün sanksiya tələb

etmək vəzifəsi dururdu, lakin bu vəzifə çox çətin idi və az qalmışdı ki, mən,

bunun üçün həyatımla cavab verim. Onda mən, geriyə, Qubaya qayıtmaq

və mərkəzin heç bir xəbəri olmadan, hakimiyyəti ələ keçirmək qərarına

gəldim. Fikirləşdim ki, sonradan öz yoldaşlarım qarşısında məsuliyyət

daşımaq Zizikskiyə və Qosinskiyə Bakıdan geri qayıdarkən Quba qəzasında

öz mövqelərini möhkəmlətməyə imkan verməkdən daha yaxşıdır. Mən belə

də etdim. Amma, elə həmin gün Bakıya teleqram vurdum və bu hadisə Bakı

quberniyasında vətəndaş müharibəsinin ümumi gedişatına kömək etdi. Belə

ki, Zizikski Quba qəzasında nəinki möhkəmlənə, hətta orada burnunu belə

göstərə bilmədi və Qosinski ilə birlikdə Dağıstana qaçdı, orada yeni qüvvələr

toplayaraq Qubaya may hücumuna hazırlaşmağa başladı. Bakı və Qızıl Bu-

run arasında yol açılan kimi mən dərhal mən Georgiy Sturua, Artak (Stam-

bulyants) və Barski yoldaşların şəxsində Bakı Qızıl qvardiyasının avanqardı

ilə əlaqə saxladım və onlara hər şeyi olduğu kimi geniş təsvir etdim, və onlar

mənə məsləhət gördülər ki, mərkəzin nümayəndəsi kimi Gelovani adlı bir

nəfəri Quba qəzasına aparım”. (194)

Yeri gəlmişkən, Mir Cəfər Bağırov elə buradaca qeyd edir ki, Gelovani

“sonradan təxribatçı çıxdı”, lakin, bu son dərəcə ciddi ittihamın səbəblərini

açıqlamır. (195)

Çox maraqlıdır ki, Gelovaninin özü FTK-ya verdiyi ifadələrdə Bağırovla

– Qubada az-çox tanınan və sonradan onun müavini olacaq bir şəxslə ilk

görüşündən ümumiyyətlə danışmır və yalnız bir dəfə onun adını çəkir:

“Caparidze mənim keçmiş müavinim qubalı Mir Cəfər Bağırovun imzası ilə

teleqram almışdı”. (196)

Hər halda, qubalıların şahidliyinə görə, onlara Qubada Sovet hakimiy-

1918-ci il Quba hadisələri – Azərbaycanın müsəlman

əhalisinin kütləvi qırğını planlarının tərkib hissəsi kimi