Quba. Aprel-may 1918-ci il. Müsəlman qırğınları sənədlərdə
68
yətinin tanınması tələbi ilə ultimatum elan edildiyi zaman, “Quba müsəlmanı,
qatı bolşevik” Mir Cəfər Bağırov da Gelovani və “iki yəhudi” ilə birlikdə
öz həmyerlilərinin qarşısında dayanmışdı. (197) Sonralar Quba camaatı
dəfələrlə Bağırovu Gelovaninin dəstəsindən olan bolşeviklərin arasında
görür: gah onun mənzilində yerli müsəlmanlar evlərinin yandırılmaması
üçün yerli erməni qoçularına haqq verirlər, (198) gah da “doqquzuncu gün
müsəlmanlardan qarət edilmiş bütün əmlak Bağırovun evindən arabalara
yüklənərək Ayrapetovun nəzarəti altında şəhərdən çıxarılır” və s. (199) Yeri
gəlmişkən, sonuncu epizodu Mir Cəfər Bağırov özü də, lakin başqa yozumda
təsdiq edir: “Amazaspın dəstələri bir həftə bütün Quba qəzasında azğınlıq
etdikdən sonra qarət etdikləri bütün qiymətli əşyaları götürərək Bakıya
tərəf hərəkə etdilər. Mən az qala diz üstə çökərək ondan yandırılmış evlərin
sahibləri üçün ev əşyalarından nə isə qoparmağa nail oldum. Alınan şeylər
paylanmaq üçün anbara yığıldı”. (200)
Lakin, hələ Amazaspın hücumuna qədər, Mir Cəfər Bağırov Gelovani
ilə birlikdə Quba şəhərində və yaxın kəndlərdə inqilab komitələri – revkom-
lar təşkil edir, “normal qayda qanun yaradır”, qəza idarələrini ələ keçirir,
yerli Qızıl Qvardiya yaratmağa başlayır, Oqanesovun başçılıq etdiyi dəstələri
çağırtdırır. (201)
Lakin ləzgi döyüşçülərinin hücumu Quba qəzasında Sovet hakimiy-
yətinin qurulması tədbirlərinə son qoyur. Burada xüsusi qeyd etmək lazımdır
ki, yekdilliklə şəhərə “qonşu kəndlərdən olan ləzgilərin” girdiyini göstərən
qubalılardan fərqli olaraq, M.C.Bağırov “Qubaya hücumun” təşkilatçısı kimi
konkret şəxsin – məhz Əli bəy Zizikskinin adını çəkir. O, həm də 3 günlük döyüş
ərzində həlak olanların sayı haqqında məlumat verir: “200-ə yaxın öldürülmüş
döyüşçü və təxminən 1500-ə qədər doğranmış və çapılmış tamamilə günahsız
dinc müsəlman əhalisi (rus, erməni, yəhudi və sair)”. (202) Göründüyü kimi, bu
rəqəmlər şəhər başçısı Əli Abbas bəy Əlibəyovun göstərdiyi rəqəmlərdən çox
fərqlənir: 200 nəfər ləzgi, 70 nəfər dinc əhali. (203)
Şübhəsiz ki, M.C.Bağırov bundan sonra daha şəhərdə qala bilməzdi.
Əgər onun tərcümeyi-halına əsaslansaq, 1917-ci ildən başlayaraq, ruhanilər
də daxil olmaqla, Qubanın yerli elitası, guya ki, inqilabi fəaliyyətinə və
bolşeviklərlə əlaqəsinə görə, ona elə də “hörmət etmirdilər”: “Məni kəndlilərin
qarşısında Bakı ermənilərinin casusu, din və millət satqını kimi təsvir edərək,
mənə qarşı vicdansızcasına təbliğat aparılırdı. İş o yerə çatmışdı ki, Qubanın
ən nüfuzlu iki dini lideri ... Əbdül Rəhim Əfəndi və Hacı Molla Baba Axundov
məni güllələmək əmri vermişdilər”. (204)
Əgər bu sözlər həqiqətə uyğun idisə, Quba qəzasının dini rəhbərləri
Bağırovu yalnız “cəbhədən qayıtmış yəhudilərdən, qismən ruslardan..., və bir
neçə cinayətkar müsəlman ünsürlərdən” ibarət quldur dəstəsinin başında ol-
maqla, törətdiyi əməllərə görə “lənətləyə” bilərdilər. Bu dəstə ən əvvəl “keçmiş