69
qəza siyasət idarəsinin cəbbəxanasını dağıdıb və bu yolla silah əldə edərək”,
“imkan olan yerdə bəyləri və onların tərəfdarlarını öldürməklə” məşğul
idi. M.C.Bağırov öz tərcümeyi-halında bu quldur dəstəsini “Quba qəzasının
əksinqilabi elementləri ilə” mübarizə aparan “uçağan dəstəsi” adlandırırdı. (205)
Lakin, 1956-cı ildə M.C.Bağırov məhkəmədə ittiham olunarkən bu dəstə
ilə bağlı əhvalat da ortaya çıxdı. İstintaq materialları ilə “sübuta yetirilirdi
ki, Bağırovun bir sıra sənədlərdə partizan dəstəsi adlandırdığı “uçağan”
dəstənin inqilabi fəaliyyətə heç bir aidiyyatı yox idi, əsl quldur dəstəsi idi. Bu
bandit qrupuna Bağırov başçılıq edirdi”. M.C.Bağırov özü məhkəmədə həm
cəbbəxanaya hücum faktını, həm də dəstə tərəfindən bəylərin və onların
tərəfdarlarının öldürülməsi ittihamını rədd edirdi. (206)
İstintaq materialları ilə 1917-ci ildə M.C.Bağırovun bolşeviklərin
partiyasına daxil olması faktı da təkzib edilirdi. Əksinə, göstərilirdi ki, 1917-ci
ilin fevral ayından sonra M.C.Bağırov Quba şəhərinin ikinci (yəhudi) hissəsinin
milis komissarı təyin edilmiş və bu təyinat Quba qəzası administrasiyasının
rəhbəri – qəza komissarı Əli bəy Zizikski tərəfindən edilmişdir. 1917-ci ilin
may ayından noyabr ayınadək isə o qəza komissarının, yəni elə həmin
A.Zizikskinin köməkçisi işləmişdir. (207)
“Fevral inqilabının elə ilk günlərindən gənc xalq müəlliminin Qubanın
yəhudilər yaşayan hissəsinin komissarı vəzifəsinə”, (208) yəni, “Quba qəzasının
rəhbərləri sırasına” irəli çəkilməsi Ə.B.Zizikskinin Bağırova olan yaxşı münasibəti
ilə bağlı idi. Bu dövrdə heç bir bolşevizmdən söhbət gedə bilməzdi. Buna
baxmayaraq, 1917-1918-ci illərin kəsiyində - Zizikski “bolşevizmlə və Bakı
Sovetinin antimilli rejimi ilə mübarizə mövqeyinə” keçdikdə, M.C.Bağırov
isə “Bakı Sovetinin timsalında mərkəzi hakimiyyətin nümayəndəsi rolunu öz
üzərinə götürdüyü andan” onların ...yolları ... ayrılır. (209)
Buradan aydın olur ki, 1918-ci ilin aprel ayının sonunda Zizikskinin
dəstələri tərəfindən Quba alındıqdan sonra Quba İnqilab Komitəsi sədrinin
köməkçisi M.C.Bağırov nə üçün şəhərdə qala bilməzdi. “Belə ki, M.C.Bağırov
qeyri-ixtiyari Bakı bolşevik hökumətinin qırmızı bayrağı altında çıxış edən
erməni millətçilərlə bir dəstəyə düşmüş oldu. Yəqin ki, bu onun tərcümeyi-
halının ən ləkəli səhifəsi sayıla bilər ”. (210)
M.C.Bağırov tərəfindən hadisələrin sonrakı gedişini, yəni onun hansı
şəraitdə Amazaspın dəstəsinə daxil olmasını açıqlayan səhnələr, eyni zaman-
da həmin dəstənin təyinatı barədə çox mühüm şəhadətdir: “...biz Petrovsk-
dan gəlmiş xalis daşnak dəstəsinin himayəsi altında dəmir yolu xəttinə tərəf
geri çəkildik... Biz Dərbəndə geri çəkilməyi qərara aldıq. Biz oraya çatdıqda
yoldaş Naneyşvilinin Şimali Qafqazdan qayıdan eşelonları ilə qarşılaşdıq.
Məşvərətdən sonra dağıdılmış dəstələrin yenidən təşkil edilməsi və Qubaya
yeni hücumu hazırlamaq üçün Bakıya doğru hərəkət etmək qərarına gəldik …
Çox çətinliklə Dəvəçiyə çata bildik. Bu zaman Bakı tərəfdən Daşnaksütunun
1918-ci il Quba hadisələri – Azərbaycanın müsəlman
əhalisinin kütləvi qırğını planlarının tərkib hissəsi kimi